Help the Children Project : Orphanage of Gavar

Գավառ քաղաքը Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի կենտրոնն է: Գեղարքունիքի մարզը ավանդապաշտ ժողովուրդ ունեցող մարզ է: Նրա բնակավայրերը ծովի մակերեւույթից գտնվում են 2000 եւ ավելի մետր բարձրությունների վրա: Այստեղ մարդիկ միշտ էլ դժվարությամբ են ստեղծել իրենց ապրուստն ու տնտեսությունը: Երեւի այդ պատճառով է,որ նրանք ավելի սիրով են նվիրվում իրենց տանն ու զավակներին:
Շատ ընտանիքներում տաս եւ ավելի զավակներ են ծնվել ու մեծացել, բայց նրանց ծնողները ոչ մի ժամանակ, անգամ պատերազմների,սովի եւ այլ արհավիրքների օրերին չեն ընկրկել ոչ մի դժվարության առաջ,չեն լքել իրենց երեխաներին: Սակայն , այսքանով հանդերձ,1936թ-ից ՀՀ այլ բնակավայրերի լքված երեխաների մեծ տունն ու ընտանիքը դարձել է Գավառ քաղաքի մանկատունը: Թեեւ պաշտոնապես Գավառի մանկատան հիմնադրման տարեթիվը համարվում է 1936թ-ը,սակայն ոչ պաշտոնական կարծիքներով այն գործում է 1924թ-ից,երբ նոր - նոր էին Հայաստանում հաստատվում խորհրդային կարգերը,երբ դեռ օթեւան չէին գտել հայոց Մեծ եղեռնից մազապուրծ կամ որբացած շատ երեխաներ: Իհարկե,այդ ժամանակ մանկատունը տեղակայված է եղել այլ շենքում,իսկ ներկայիս շենքը ,որ շահագործվել է 1936թ-ից ,կառուցվել է 100 անօթեւան երեխաների համար: Հայրենական մեծ պատերազմի եւ նրան հաջորդող մի քանի տարիների ընթացքում այստեղ պահվել եւ խնամվել է 230-300 երեխա: Տարեց աշխատակիցները հիշում են,որ այդքան երեխա պահելու համար ստիպված են եղել օգտագործել եռահարկ մահճակալներ: Հետագայում, երկրի տնտեսության վերականգնման եւ կենսամակարդակի բարձրացման շնորհիվ վիճակը բարելավվեց ,եւ շատ երեխաներ հրաժեշտ տվեցին մանկատանը: Սակայն հաստատությունը ոչ մի ժամանակ չկորցրեց իր դերն ու նշանակությունը,հակառակը , այն ավելի մեծ կշիռ ու նշանակություն ձեռք բերեց 1986թ-ից,երբ փակվեց Նուբարաշենի մանկատունը ,որտեղից Գավառ տեղափոխվեցին եւս 50 երեխա:
1936թ-ից մինչ այժմ Գավառի մանկատանը ապրել ,կրթվել եւ դաստիարակվել են ՀՀ գրեթե բոլոր բնակավայրերի շուրջ 4000 պատանիներ եւ աղջիկներ: 1992-96 թվականներին մանկատունը չէր կարող խուսափել այն դժվարություններից, որ կային Հայաստանում վառելիքաէներգետիկ ճգնաժամի թերֆինանսավորման, տնտեսական շրջափակման եւ այլ պատճառներով: Մանկատան էներգամատակարարման, ջրամատակարարման,ջեռուցման,կահավորման հարցերը դժվարությամբ կամ մասամբ էին լուծվում: Հեշտ չէր նաեւ սննդի ու հագուստի հայթայթումը: Թեեւ հաստատությունը գտնվում էր պետության եւ առանձին բարերարների ուշադրության կենտրոնում,սակայն ներդրված միջոցները բավարար չէին նշված խնդիրները ամբողջությամբ լուծելու ,առավել լավագույն պայմաններ ապահովելու համար: Օրախնդիր էր դարձել նաեւ շենքի պահպանությունն ու հիմնանորոգումը:
1993թ-ից ի վեր հաստատության երեխաների կյանքում տեղի ունեցավ արմատական շրջադարձ,երբ հայտնվեցին առանձին բարերարներ ու կազմակերպություններ,որոնց ներդրումների շնորհիվ քայլ առ քայլ լուծում տրվեցին տնօրինության կողմից առաջ քաշված բոլոր ծրագրերին: Բարեգործական առաջին միջազգային կազմակերպությունը գերմանական «Թյուբինգեն-Հայաստան նախաձեռնությունն» էր,որի ղեկավար Մադլեն Բայերի բարեշնորհությամբ այստեղ իրականացվեցին վերանորոգման եւ կահավորման առաջին աշխատանքները: Բացի այդ ,մանկատան 80 սաներ երեք-չորս փուլով 21 օր տեւողությամբ իրենց հանգիստը անցկացրեցին գերմանական Թյուբինգեն քաղաքում: Առավել խոշոր ներդրումով հանդես եկան Ժնևի «Հայկական ֆոնդը» եւ «Արմենիանոս» հիմնադրամը,որոնց ֆինանսական օժանդակությամբ լուծվեց մանկատան երկու մասնաշենքերի հիմնանորոգման խնդիրը. փոխվեց տանիքը,մանրահատակը,պատուհանները եւ դռները,սանհանգույցները եւ ջեռուցման համակարգն ամբողջությամբ: Երկու մասնաշենքերի կահավորման խնդիրներն ամբողջությամբ իրենց վրա վերցրին «Թյուբինգեն-Հայաստան նախաձեռնություն» կազմակերպությունը եւ «Հովարդ Կարագյոզյան» հիմնադրամը: Բարեգործական առանձին ծրագրերով հանդես եկան նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցու ԱՄՆ-ի արևելյան թեմի Տինանց միության «Հայաստանի երեխաների հովանավորման» ծրագիրը, ՀՀ կենտրոնական բանկը, «Արարատ» մսամթերքի կոմբինատը, «ԱՄՔՈՐ» կազմակերպությունը, «Հայ օգնության» ֆոնդը, անհատ բարերարներ ժնեւաբնակ Իրեն Նիգոլյանը,էջմիածինցի Տիգրան Կարապետյանը:
2005թ. մարտի 30-ին կայացավ Գավառի մանկատան երկրորդ մասնաշենքի բացման հանդիսավոր արարողությունը,որին մասնակցում էր նաեւ «Արմենիանոս» հիմնադրամի տնօրեն Ժակ Հոշտետերը: Ըստ մանկատան տնօրեն Նիկոլայ Նալբանդյանի այս վերջին բարեգործական ձեռնարկով մանկատունը կարողացավ ձերբազատվել բոլոր տնտեսական խնդիրներից եւ հասնել նրան, որ ծնողական գուրգուրանքի կարոտ 107 երեխաներ ունենան ապրելու արտակարգ պայմաններ`կահավորված ննջասենյակ,հանգստի սենյակով, հեռուստացույց, կինոսրահ, սպորտային սենյակ, մշտական տաք եւ սառը ջուր, ջեռուցում... Միայն շքեղ պայմաները չէ, որ մանկատան երեխաների առօրյան դարձնում են հետաքրքիր ու բովանդակալից: Այստեղ գործում են գորգագործական, փայտամշակման, ասեղնագործության, գոբելենի, համակարգչային ուսուցման խմբակներ, ուր երեխաները ոչ միայն մասնագիտանում են, այլ` ստեղծում արվեստի ու արհեստի զարմանալի ու հետաքրքիր նմուշներ:
Մանկատան 107 սաների ամենօրյա խնամքը ,հոգսն ու դաստիարակությունը հոգում են 21 մանկավարժ -դաստիարակներ, 12 գիշերային դաստիարակ-դայակներ, 4 բժիշկներ, 4 բուժքույրեր, 8 վարչական աշխատողներ եւ 29 սպասարկողներ: Նրանք հիմնականում երկարամյա, վաստակաշատ ու բազմափորձ աշխատողներ են: Գավառի մանկատանը ապրում են 3-ից 22 տարեկան 107 երեխաներ: Նրանք ներկայացնում են ՀՀ 23 քաղաքները, ինչպես նաեւ Ռուսաստանի Դաշնության եւ Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունները: Նրանցից 102-ը հայեր են , 5-ը` ռուսներ: Մանկատան երեխաներից 9-ը նախադպրոցականներ են , 87-ը` դպրոցականներ, 3-ը` ուսանողներ , 8-ը` մեծահասակներ ,որոնք ավարտել են դպրոցը, սակայն ապրում են մանկատանը: Այստեղ ներկայումս ապրող 87 երեխաներ հաճախում են գավառ քաղաքի թ.3,4,5, միջնակարգ դպրոցները: Այժմ Գավառի պետական համալսարանում ուսանում են մանկատան սաներից 2-ը, իսկ 4 սան համարվում են Գավառի պետական բժշկական ուսումնարանի ուսանողներ: Նրանց ուսման վարձը վճարում է «Հայ օգնության» ֆոնդը: Յուրաքանչյուր սովորողի նույն կազմակերպությունը վճարում է նաեւ 10000- ական դրամ կրթաթոշակ:
2005թ-ի ամռանը Երեւանի պետական թատերական ինստիտուտ են ընդունվել մանկատան երկու սաներ` Դավիթ Հակոբյանը եւ Իրա Պողոսյանը: Նրանց ուսման վարձը եւ կրթաթոշակները վճարում են «Հայ օգնությանե ֆոնդը» եւ «Հայ ժողովրդական ֆորում» կազմակերպությունը: Նրանց ապրելու վարձը ամսական 150-ական դոլարի չափով հովանավորում են անհատ բարերարներ ժնեւաբնակ Իրեն Նիգոլյանը եւ Լեդա Սիլասյանը : Սկսած 2005թ-ի հունվարի 1-ից` մանկատան 7-ից 13 տարեկան երեխաներին ամսական տրվում է 2000, 13-ից բարձր տարիք ունեցողներին` 3000 դրամ: ՀՀ կառավարության «Ֆորում» ծրագրի շրջանակներում,սկսած 2002թ-ից , բնակարանով ապահովվում են Հայաստանի մանկատների այն սաները,որոնք ունեն 18 եւ ավելի տարիք: Վերջին երեք տարում գայդ ծրագրում ավառի մանկատնից ընդգրկվել է 90 երեխա,որոնցից 26-ը արդեն ստացել են բնակարաններ: Այդ բնակարանները կահավորվում են գույքով,կենցաղային պարագաներով: Ըստ ծրագրի` բնակարանները գնվում եւ շահառուներին են հանձնվում իրենց ընտրությամբ եւ ցանկությամբ:
Թեեւ հաջողվում է հասուն պատանիների եւ աղջիկների համար ապրելու նոր պայմաններ ստեղծել եւ նրանց ճանապարհել մանկատնից,այնուամենայնիվ , մանկատան ղեկավարության ու աշխատակիցների համար միշտ էլ բացվում է հերթական աշխատանքային «ճակատ» ,քանի որ այստեղ լքված երեխաների թիվը այդպես էլ չի պակասում. եթե 2003թ-ի ապրիլից մինչեւ 2004թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում այստեղ ընդունվել են 13 երեխա ,ապա 2004թ. ապրիլից մինչեւ 2005թ. ապրիլն ընկած ժամանկահատվածում նրանց թիվը կազմել է 18 : Թեեւ տարեցտարի ՀՀ կառավարությունը ավելացնում է մանկատանը հատկացվող ընդհանուր ծախսերը, այնուամենայնիվ, հատկացված գումարը բավարարում է փաստացի ծախսերի մոտ 60 տոկոսը: Օրինակ` 2005թ. նախահաշվով նախատեսվել է տարեկան մեկ երեխային 11 հազար դրամի հագուստեղեն,կոշկեղեն եւ սպիտակեղեն, սակայն իրականում այդ գումարը պետք է կազմեր շատ ավելին: Տարեկան նախատեսված է 800 հազար դրամի տնտեսական ծախսեր եւ սարքավորումներ,սակայն այն բավարար է ընդամենը մեկ կիսամյակի համար:
Եվ դժվար է ասել,թե ինչպես այստեղ վիճակը կլիներ կառավարելի,եթե չլիներ Հայ առաքելական եկեղեցու ԱՄՆ-ի արեւելյան թեմի տիկնանց միության «ՀԵՀԾ» բարեգործական կազմակերպության օժանդակությունը: Պետական բյուջեն չի պլանավորում նաեւ ընթացիկ վերանորոգման եւ պահպանման ծախսեր,որի կարիքը հաստատությունը միշտ ունի եւ փնտրում է նոր հովանավորներ:

Գավառի մանկատուն